ام اس (MS) چه نوع بیماری است ؟

بیماری ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس (MS) ، متداول‌‌ ترین بیماری عصبی در بزرگسالان جوان است که علائم آن معمولاً بین سنین 40-20 سالگی رخ می‌دهد. به نظر شما، علائم، علل و عوامل موثر بر بیماری ام اس چیست؟  آیا امکان تشخیص و درمان این بیماری وجود دارد؟ چگونه می‌توان این بیماری را به خوبی کنترل کرد؟ در این مقاله، به طور جامع به تمام این موارد پرداخته می‌شود.

ام اس (MS) یک بیماری تقریباً ناشناخته است که برخی افراد ممکن است دچار آن شوند. نام این بیماری از حروف ابتدایی دو کلمه Multiple sclerosis به معنی اسکار متعدد ساخته شده است. بیماری ام اس مستقیماً با سلول‌ ها و بافت‌ های عصبی در ارتباط است و می‌تواند سیستم عصبی مرکزی یعنی مغز و نخاع را ناتوان کند. در کشور ما نیز آمار ابتلاء به این بیماری نسبت به کشورهای همسایه بسیار بالاست. در جهان نیز در حدود دو میلیون و سیصد هزار نفر به این بیماری مبتلاء شده‌اند.

بیماری ام اس چیست ؟

بیماری ام اس (Multiple Sclerosis) یا «مولتیپل اسکلروزیس»، یکی از شایع‌ ترین اختلالات سیستم عصبی مرکزی است که در اثر حمله‌ سیستم ایمنی بدن به غلاف محافظ اعصاب (میلین) ایجاد می‌شود. این تخریب میلین باعث می‌شود انتقال پیام‌ های عصبی بین مغز و سایر اندام‌ ها با اختلال مواجه شود و علائمی مانند گزگز دست و پا، تاری دید، ضعف عضلانی، اختلال در تعادل، خستگی و مشکلات شناختی بروز کند.ام اس معمولاً در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی شروع می‌شود و در زنان شایع‌ تر از مردان است. گرچه علت دقیق آن هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، محیطی و ایمنی در بروز آن نقش دارند. این بیماری انواع مختلفی دارد و شدت و روند پیشرفت آن در هر فرد متفاوت است.
درمان ام اس به معنای ریشه‌ کنی کامل بیماری نیست، اما با پیشرفت علم پزشکی و داروهای جدید، می‌توان روند پیشرفت بیماری را کنترل و کیفیت زندگی بیماران را به‌طور چشمگیری بهبود بخشید.
در این مقاله از وب‌سایت کلینیک مغز و اعصاب طبیب، یکی از مراکز فوق تخصصی مغز و اعصاب در تهران، به‌صورت جامع به بررسی علت، علائم، روش‌ های تشخیص، درمان و سبک زندگی بیماران مبتلا به ام اس می‌پردازیم تا آگاهی دقیق‌ تری از این بیماری و مسیر درمان آن به دست آورید.

میلین و سیستم ایمنی بدن

میلین ماده‌ای است که غلاف محافظ رشته‌های عصبی را می‌پوشاند و از بافت چربی تشکیل شده است. در بیماری ام اس، میلین در بسیاری از نواحی تخریب می‌شود و بافت اسکار به نام اسکلروز ایجاد می‌گردد. به این نواحی پلاک یا ضایعات نیز می‌گویند. وقتی اعصاب به این شیوه صدمه می‌بینند، نمی‌توانند تکانه‌های الکتریکی را هدایت کنند. در بیماری ام اس، سلول‌های سیستم ایمنی که به طور متداول از بدن در برابر ویروس‌ها، باکتری‌ها و سلول‌های ناسالم محافظت می‌کنند، به اشتباه به میلین در سیستم عصبی مرکزی حمله می‌کنند.

همچنین، ام اس موجب آسیب به سلول‌های عصبی در ماده خاکستری مغز می‌شود و به آکسون‌ها در مغز، نخاع و اعصاب بینایی که اطلاعات بصری را از چشم به مغز منتقل می‌کنند، صدمه وارد می‌کند. با پیشرفت بیماری، قشر مغز یا همان خارجی‌ترین لایه مغز، در فرآیندی به نام آتروفی قشر مغز کوچک می‌شود. از این رو، اصطلاح مولتیپل اسکلروزیس، به نواحی متمایز بافت اسکار اشاره دارد که در نتیجه حمله به میلین به وسیله سیستم ایمنی بدن ایجاد می‌شود.

برای آشنایی با بخش کلینیک داخلی مغز و اعصاب کلینیک طبیب کلیک کنید

علت بروز ام اس چیست ؟

بیماری ام اس (MS) یک اختلال خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌های سالم خود حمله می‌کند. در این بیماری، هدف سیستم ایمنی غلاف محافظ رشته‌ های عصبی به نام میلین (Myelin) است که وظیفه انتقال سریع پیام‌ های عصبی بین مغز و بدن را بر عهده دارد. تخریب میلین باعث اختلال در این ارتباط و بروز علائم عصبی گوناگون می‌شود. هنوز علت دقیق ام اس مشخص نیست، اما پژوهش‌ ها نشان داده‌ اند که بروز آن نتیجه‌ ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی، ایمنی و هورمونی است. افرادی که سابقه خانوادگی ابتلا دارند، بیشتر در معرض خطر هستند، هرچند ام اس به‌طور مستقیم ارثی محسوب نمی‌شود. عفونت‌ های ویروسی خاص (مانند ویروس اپشتین–بار)، کمبود ویتامین D، زندگی در مناطق کم‌ نور یا سردسیر، سیگار و استرس‌ های مزمن از جمله عوامل محیطی هستند که می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. مطالعات همچنین نشان داده‌اند که شیوع ام اس در زنان بیش از مردان است و تغییرات هورمونی می‌تواند در بروز یا شدت بیماری نقش داشته باشد. گرچه این بیماری هنوز درمان قطعی ندارد، اما شناسایی عوامل مؤثر در بروز آن به پزشکان کمک کرده تا با درمان‌ های هدفمند، واکنش‌ های خودایمنی را کنترل کرده و روند پیشرفت بیماری را کند کنند.

علائم بیماری ام اس چیست؟

علائم ام اس، به میزان واکنش التهابی و همچنین مکان و گستردگی پلاک‌ها وابسته است و عمدتاً در ساقه مغز و مخچه، که وظیفه تعادل و هماهنگی حرکت را بر عهده دارند و همچنین نخاع و اعصاب بینایی ظاهر می‌شود. علائم ام اس اغلب غیرقابل پیش بینی هستند و ممکن است خفیف یا شدید، کوتاه مدت یا طولانی‌مدت باشند. بسته به ناحیه‌ای از سیستم عصبی که دچار آسیب شده است، ممکن است علائم مختلفی ظاهر شود. مواردی که در ادامه به آن اشاره می‌شود، شایع‌ترین علائم ام اس هستند؛ اما هر فردی ممکن است علائم متفاوتی را تجربه کند. سیر طبیعی ام اس برای هر فردی متفاوت است و پیش‌بینی آن کار دشواری است. شروع و مدت زمان علائم ام اس معمولاً به نوع خاص آن بستگی دارد و ممکن است طی چند روز آغاز گردد و به سرعت از بین برود یا به کُندی و به تدریج طی سالیان متمادی ایجاد شود.

علائم اولیه‌ ام اس

متداول‌ ترین علائم اولیه ام اس عبارتند از:

• مشکلات بینایی مانند تاری یا دوبینی که باعث درد و از دست دادن سریع بینایی می‌شود.
• عدم شنوایی
• ضعف عضلانی، اغلب در دست‌ها و پاها و سفتی عضلات همراه با اسپاسم عضلانی دردناک
• گزگز، بی‌حسی یا درد در بازوها، پاها، تنه یا صورت
• عدم حفظ تعادل هنگام راه رفتن
• مشکلات کنترل مثانه
• سرگیجه متناوب یا مداوم
• مشکلات حرکتی، فلج جزئی یا کامل
• درد شدید و غیرطبیعی، مانند بی‌حسی و یا سوزن سوزن شدن در پاها یا اطراف شکم
• خستگی ذهنی یا فیزیکی که با علائم اولیه در طول حمله همراه است.
• تغییرات خلقی مانند افسردگی یا مشکلات گفتاری یا عدم کنترل هیجان
• اختلال عملکرد شناختی، عدم توجه، مشکلات تمرکز، یادگیری یا مشکلات حافظه
• مشکلات گفتاری
• لرزش
• مشکلات روده و مثانه
• تغییرات در عملکرد جنسی

ضعف، سفتی و اسپاسم عضلانی، ممکن است آنقدر شدید باشد که راه رفتن یا ایستادن را تحت تاثیر قرار دهد. در برخی موارد، ام اس ممکن است منجر به فلج نسبی یا کامل شود و فرد مجبور به استفاده از صندلی چرخدار شود، به ویژه افرادی که تحت درمان نباشند و یا بیماری آن‌ها پیشرفت کرده باشد. بسیاری از افراد مبتلا به ام اس، در صورت تب و یا قرار گرفتن در معرض گرما، دچار ضعف و خستگی مضاعف می‌شوند. همچنین، تشدید ام اس ممکن است به دنبال عفونت‌های رایج رخ دهد.

انواع ام اس

بیماری ام اس در همه بیماران یکسان نیست و می‌تواند با شدت، سرعت پیشرفت و الگوی متفاوتی ظاهر شود. به‌طور کلی، متخصصان مغز و اعصاب ام اس را به چند نوع اصلی تقسیم می‌کنند که هرکدام ویژگی‌ها و روند درمان خاص خود را دارند.
شایع‌ ترین نوع، ام اس عود کننده فروکش‌ کننده است که حدود ۸۵ درصد بیماران در ابتدای بیماری با این فرم مواجه می‌شوند. در این نوع، بیمار دچار دوره‌ هایی از عود علائم می‌شود (مانند تاری دید یا ضعف اندام‌ها) که پس از چند هفته تا ماه، فروکش کرده و بیمار به حالت طبیعی یا نزدیک به طبیعی بازمی‌گردد.
نوع دوم، ام اس پیشرونده ثانویه است که معمولاً پس از چند سال از نوع عودکننده ایجاد می‌شود. در این حالت، به مرور زمان علائم بدون دوره‌ های بهبود واضح، شدت می‌یابند و آسیب‌ های عصبی پایدارتر می‌شوند.
نوع سوم، ام اس پیشرونده اولیه است که از همان ابتدای بیماری به‌ صورت تدریجی پیشرفت می‌کند و برخلاف نوع اول، دوره‌های فروکش مشخصی ندارد. این نوع معمولاً در سنین بالاتر بروز می‌کند و در مردان کمی شایع‌تر است.
در کنار این سه نوع اصلی، نوع نادری به نام ام اس خوش‌ خیم نیز وجود دارد که در آن علائم خفیف بوده و پس از چند سال پیشرفت قابل توجهی دیده نمی‌شود.
شناخت نوع ام اس برای انتخاب روش درمانی مناسب و پیش‌ بینی سیر بیماری اهمیت زیادی دارد. تشخیص نوع دقیق ام اس تنها با بررسی‌ های بالینی، تصویربرداری MRI و ارزیابی دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب ممکن است. آگاهی از نوع بیماری به بیمار و پزشک کمک می‌کند تا مسیر درمانی هدفمندتر و مؤثرتری را انتخاب کنند.

انواع نادر ام اس

انواع نادر و غیرمعمول ام اس وجود دارد که عبارتند از:

• نوع ماربورگ که به عنوان ام اس سرطانی هم شناخته می‌شود، موجب بروز علائم سریع و پیاپی و کاهش عملکرد فردی می‌شود و ممکن است در مدت کوتاهی پس از شروع بیماری، منجر به ناتوانی قابل‌توجه یا حتی مرگ شود.
• اسکلروز متحدالمرکز بالو، موجب تشکیل حلقه‌های متحدالمرکز تخریب میلین می‌شود که در MRI قابل مشاهده است و نوع دیگری از ام اس است که می‌تواند به سرعت پیشرفت کند.

عوارض بیماری ام اس چیست؟

از نظر جسمی، شایع‌ترین عوارض ام اس شامل اختلال در حرکت و تعادل، ضعف عضلانی، گرفتگی یا اسپاسم عضلات، بی‌حسی اندام‌ ها، مشکلات بینایی و لرزش دست‌ ها است. در مراحل پیشرفته، ممکن است بیماران برای راه رفتن به عصا یا واکر نیاز پیدا کنند.از نظر عصبی و شناختی، تخریب تدریجی میلین می‌تواند باعث اختلال در حافظه، کاهش تمرکز، کندی پردازش ذهنی و دشواری در انجام کارهای پیچیده شود. همچنین بسیاری از بیماران از خستگی مفرط و احساس بی‌ انرژی بودن شکایت دارند که یکی از نشانه‌ های بارز ام اس محسوب می‌شود.
از نظر روانی و احساسی، افسردگی، اضطراب، تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی از عوارض شایع هستند. این مشکلات گاهی ناشی از خود بیماری و گاهی نتیجه‌ی فشار روانی ناشی از زندگی با یک بیماری مزمن‌اند.در برخی بیماران، اختلال در کنترل ادرار و روده، کاهش میل جنسی و درد های مزمن عصبی نیز گزارش می‌شود. هرچند این عوارض ممکن است نگران‌کننده باشند، اما با درمان‌های دارویی، فیزیوتراپی، توانبخشی و حمایت روانشناختی می‌توان شدت آن‌ها را کاهش داد.
در کلینیک مغز و اعصاب طبیب، مدیریت عوارض ام اس با همکاری تیم چندتخصصی شامل نورولوژیست، فیزیوتراپیست و روانشناس انجام می‌شود تا بیماران بتوانند کیفیت زندگی خود را حفظ کرده و فعالیت‌های روزمره را با کمترین محدودیت ادامه دهند.

برای کمک در درمان بیماری ام اس پزشکان کلینیک مغز و اعصاب طبیب در خدمت شما بیماران گرامی میباشند .

تشخیص ام اس

تشخیص بیماری ام اس  نیازمند بررسی دقیق علائم بالینی، معاینات عصبی تخصصی و آزمایش‌ های تکمیلی است، زیرا هیچ تست واحدی برای تأیید قطعی این بیماری وجود ندارد. پزشک متخصص مغز و اعصاب در ابتدا با بررسی شرح‌حال بیمار، مدت و الگوی علائم، و انجام معاینه نورولوژیک (برای ارزیابی قدرت عضلات، حس، تعادل و بینایی) احتمال وجود ام اس را مطرح می‌کند. در مرحله بعد، تصویربرداری MRI از مغز و نخاع نقش کلیدی در تشخیص دارد؛ در این تصاویر معمولاً پلاک‌ های سفید یا ضایعاتی در ماده سفید مغز و نخاع دیده می‌شود که نشانه‌ تخریب میلین هستند. برای اطمینان از تشخیص، گاهی نمونه‌گیری از مایع مغزی نخاعی (CSF) انجام می‌شود تا وجود پروتئین‌ های خاصی به نام «اولیگوکلونال باند» بررسی شود که در بیشتر بیماران ام اس دیده می‌شود.
همچنین، آزمایش‌های نوار مغزی (EEG)، پتانسیل‌ های برانگیخته بینایی (VEP) و نوار عصب و عضله (EMG) ممکن است برای بررسی سرعت و کیفیت انتقال پیام‌های عصبی انجام شوند. پزشک باید سایر بیماری‌ هایی را که علائم مشابه ام اس دارند (مانند لوپوس، عفونت‌های ویروسی یا کمبود ویتامین B12) بررسی کند.
تشخیص زودهنگام ام اس اهمیت زیادی دارد، زیرا مداخله‌ درمانی در مراحل اولیه می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کند و از آسیب دائمی به اعصاب جلوگیری کند. به همین دلیل، در صورت بروز علائمی مانند تاری دید، بی‌حسی یا گزگز اندام‌ ها، اختلال تعادل یا ضعف ناگهانی، مراجعه سریع به متخصص مغز و اعصاب ضروری است. در کلینیک مغز و اعصاب طبیب، تشخیص ام اس با استفاده از MRI پیشرفته، بررسی نوار عصب و عضله و ارزیابی چندتخصصی انجام می‌شود تا دقیق‌ ترین نتیجه حاصل گردد.

عوامل موثر در ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس

بررسی محققان نشان داده است که عوامل زیر می‌توانند در این موضوع که چرا سیستم ایمنی به میلین سیستم عصبی مرکزی حمله می‌کند، موثر باشند:

• مبارزه با یک عامل عفونی که دارای اجزایی است که با تقلید مولکولی، اجزای مغز را تقلید می‌کنند.
• از بین رفتن سلول‌های مغز به دلیل ناسالم بودن
• تشخیص اشتباه سلول‌های طبیعی مغز

چیزی به نام سد خونی مغزی وجود دارد که مغز و نخاع را از سیستم ایمنی جدا می‌کند. در صورت شکسته شدن این سد، مغز در معرض سیستم ایمنی قرار می‌گیرد. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، سیستم ایمنی ممکن است ساختارهای مغز مانند میلین را به اشتباه به عنوان «عامل خارجی» تعبیر کند.

جنسیت

زنان بیشتر از مردان به ام اس مبتلا می‌شوند. هنوز به طور دقیق مشخص نیست که ژن‌های وابسته به جنسیت چقدر بر روی میزان ابتلا به این بیماری موثر هستند.

حساسیت ژنتیکی

ام اس خود به تنهایی بیماری ارثی محسوب نمی‌شود؛ اما، استعداد ابتلا به ام اس ممکن است ارثی باشد. مطالعات نشان می‌دهد که برخی از افراد مبتلا به ام اس، ممکن است یک یا چند نفر از اعضای خانواده یا خویشاوندان آن‌ها نیز درگیر این بیماری باشند. تحقیقات کنونی نشان می‌دهد که ده‌ها ژن و احتمالاً صدها تنوع در انواع ژن‌ها با هم ترکیب می‌شوند و آسیب‌پذیری در برابر ام ‌اس را ایجاد ‌کنند. برخی از این ژن‌ها شناسایی شده‌اند و بیشتر آن‌ها با عملکردهای سیستم ایمنی مرتبط هستند. بسیاری از ژن‌های شناخته‌شده مشابه ژن‌هایی هستند که در افراد مبتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع 1، آرتریت روماتوئید یا لوپوس شناسایی شده‌اند.

عوامل عفونی و ویروس‌ ها

چندین ویروس در افراد مبتلا به ام اس یافت شده است؛ اما ویروسی که به طور مداوم با پیشرفت ام اس مرتبط باشد، ویروس اپشتین بار (EBV) است که باعث مونونوکلئوز عفونی می‌شود. تنها حدود پنج درصد از جمعیت به EBV آلوده نشده‌اند. این افراد در مقایسه با افرادی که مبتلا شده‌اند، در خطر کمتر ابتلا به ام اس قرار دارند. افرادی که در نوجوانی یا بزرگسالی به EBV آلوده شده‌اند و پاسخ ایمنی مبالغه‌آمیز به EBV نشان می‌دهند، نسبت به افرادی که در اوایل کودکی آلوده شده‌اند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به MS قرار دارند. البته، هنوز هیچ مدرکی مبنی بر اینکه EBV باعث ام اس می‌شود وجود ندارد و مکانیسم‌هایی که زمینه‌ساز این فرآیند هستند به خوبی شناخته نشده‌اند.

فاکتورهای محیطی

مطالعات متعدد نشان می‌دهد، افرادی که زمان بیشتری را زیر نور خورشید سپری می‌کنند و یا سطح ویتامین D در آن‌ها به نسبت بالاتر است، کمتر در معرض ابتلا به ام اس قرار دارند و دوره بیماری در آن‌ها با شدت کمتر و عود کمتر است. محققان معتقدند که ویتامین D ممکن است به تنظیم سیستم ایمنی بدن کمک کند تا خطر ابتلا به ام‌اس یا به طورکلی خودایمنی کاهش یابد. مردم مناطق نزدیک به خط استوا، جایی که نور خورشید زیاد است، معمولاً در معرض خطر کمتر ابتلا به ام اس قرار دارند. همچنین، مطالعات نشان داده است که افراد سیگاری بیشتر در معرض ابتلا به ام اس قرار دارند و دوره بیماری آن‌ها تهاجمی‌تر است. در واقع، افرادی که سیگار می‌کشند بیشتر از افراد غیرسیگاری دچار ضایعات مغزی و کوچک شدن مغز می‌شوند.

درمان ام اس

هیچ درمانی برای ام اس وجود ندارد، اما با انجام یکسری از راهکارها، می‌توان تعداد و شدت عود بیماری را کاهش و روند پیشرفت بیماری را به تاخیر انداخت که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

مصرف کورتیکواستروئیدها

متیل پردنیزولون از جمله کورتیکواستروئیدهایی است که تزریق داخل وریدی آن، طی سه تا پنج روز، به سرعت و با قدرت، سیستم ایمنی را سرکوب کرده و التهاب را کاهش می‌دهد. سپس، پزشک با کاهش دوز، کورتیکواستروئیدهای خوراکی را تجویز می‌کند. آزمایشات بالینی نشان داده است که کورتیکواستروئیدها، موجب تسریع بهبودی پس از حملات ام اس می‌شوند؛ اما، در طولانی‌مدت، تغییری در نتیجه بیماری ندارند.

تبادل پلاسما (پلاسمافرزیس)

پلاسمافرزیس می‌تواند از شعله‌ور شدن شدید بیماری ام اس جلوگیری کند؛ به خصوص در افرادی که مبتلا به اَشکال عودکننده ام اس هستند و پاسخ خوبی به متیل پردنیزولون نمی‌دهند. تبادل پلاسما، متشکل از خارج کردن خون از بدن و حذف اجزای پلاسمای خون است که گمان می‌رود مضر باشند. سپس، بقیه خون، به علاوه پلاسمای جایگزین، دوباره به بدن تزریق می‌شود. این درمان، در ام اس پیشرونده ثانویه یا پیشرونده مزمن موثر نیست.

داروهای تزریقی

درمان‌های فعلی ام اس، توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) جهت کاهش یا سرکوب اثرات التهابی بیماری ام اس طراحی و تایید شده‌اند و در مراحل اولیه بیماری، موثرتر هستند. داروهای تزریقی عبارتند از:

• داروهای بتا اینترفرون از رایج‌ترین داروها برای درمان ام اس هستند. اینترفرون‌ها مولکول‌های سیگنالی هستند که سلول‌های ایمنی را تنظیم می‌کنند. عوارض جانبی بالقوه این داروها، شامل علائم شبه آنفولانز، افسردگی یا افزایش آنزیم‌های کبدی است. برخی از افراد پس از 18 تا 24 ماه از درمان، متوجه کاهش اثربخشی داروها خواهند شد. در صورت شعله‌ور شدن یا بدتر شدن علائم، پزشکان ممکن است درمان را با داروهای جایگزین تعویض کنند.
• گلاتیرامر استات، موجب تغییر تعادل سلول‌های ایمنی بدن می‌شود؛ اما، مکانیسم آن کاملاً مشخص نیست. عوارض جانبی آن معمولاً خفیف و شامل واکنش‌های موضعی یا تورم در محل تزریق است.

داروهای انفوزیون

درمان‌های انفوزیون شامل موارد زیر است:

• ناتالیزوماب، به صورت یک بار در ماه به صورت وریدی تجویز می‌شود. این داروی بسیار موثر، از وارد شدن سلول‌های سیستم ایمنی به مغز و نخاع جلوگیری می‌کند. اما با افزایش خطر عفونت ویروس جدی و بسیار کشنده مغز به نام لکوانسفالوپاتی چند کانونی پیشرونده همراه است. به طورکلی، این دارو، فقط برای افرادی توصیه می‌شود که به خوبی به درمان‌های خط اول پاسخ نداده‌اند یا قادر به تحمل سایر درمان‌های دارویی خط اول نیستند.
• Ocrelizumab هر شش ماه یک‌بار به صورت داخل وریدی تجویز می‌شود و بزرگسالان مبتلا به اشکال عود‌کننده یا پیشرونده اولیه ام اس را درمان می‌کند. این دارو، تنها درمان اصلاح‌کننده بیماری مورد تایید FDA برای درمان ام اس پیشرونده اولیه است. مکانیسم آن به این صورت است که سلول‌های ایمنی در گردش را مورد هدف قرار می‌دهد تا آنتی‌بادی‌هایی تولید ‌کنند که در ایجاد ضایعات ام‌اس نقش دارند. عوارض جانبی شامل واکنش‌های مربوط به انفوزیون و افزایش خطر عفونت است. Ocrelizumab ممکن است خطر ابتلا به سرطان را نیز افزایش دهد.
• آلمتوزوماب به مدت پنج روز پیوسته و سپس سه روز انفوزیون، تجویز می‌شود. این دارو، پروتئین‌های موجود در سطح سلول‌های ایمنی را مورد هدف قرار می‌دهد. از آنجایی که این دارو با احتمال خطر ابتلا به اختلالات خود ایمنی روبه رو است، در افرادی که پاسخ ناکافی به دو یا چند درمان ام اس داشته‌اند، توصیه می‌شود.
• میتوکسانترون، به صورت 4 بار در سال و به شیوه وریدی، در انواع شدید ام‌اس عودکننده- فروکش‌کننده و پیشرونده ثانویه تجویز می‌شود. عوارض جانبی این دارو، شامل بروز انواع خاصی از سرطان خون در 1% از مبتلایان به ام اس و همچنین آسیب قلبی است. این دارو، باید به عنوان آخرین راه حل درمانی در افراد مبتلا به ام اس تجویز شود.

داروهای خوراکی

درمان‌های خوراکی عبارتند از:

• فینگولیمود، یک بار در روز تجویز می‌شود و میزان عود ام اس را در بزرگسالان و کودکان کاهش می‌دهد. این دارو، اولین داروی مورد تایید FDA برای درمان ام اس در نوجوانان و کودکان بالاتر از 10 سال است. مصرف این دارو، از خروج لنفوسیت‌ها از غدد لنفاوی و ورود به خون، مغز و نخاع جلوگیری می‌کند. ممکن است در اولین مصرف، باعث کاهش ضربان قلب و مشکلات چشمی شود و یا خطر عفونت‌هایی مانند ویروس هرپس را افزایش دهد.
• دی متیل فومارات دارویی است که دو بار در روز برای درمان اشکال عودکننده ام اس تجویز می‌شود. مکانیسم اثر دقیق آن در حال حاضر مشخص نیست. برافروختگی، مشکلات گوارشی مثل اسهال، حالت تهوع و کاهش تعداد گلبول های سفید خون از جمله عوارض جانبی این دارو هستند.
• تری فلونوماید دارویی است که یک بار در روز مصرف می‌شود و سرعت تکثیر سلول‌های ایمنی فعال شده را کاهش می‌دهد. عوارض جانبی تری فلونوماید شامل حالت تهوع، اسهال، آسیب کبدی و ریزش مو است.
• کلادریبین به صورت دو دوره قرص با فاصله حدود یک سال تجویز می‌شود. کلادریبین انواع خاصی از گلبول‌های سفید را هدف قرار می‌دهد که باعث حملات ایمنی در ام اس می‌شوند. این دارو ممکن است خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد و باید در افرادی که به سایر درمان‌های ام اس به خوبی پاسخ نشان نمی‌دهند، در نظر گرفته شود.
• Diroximel fumarate دارویی است که دو بار در روز تجویز می‌شود و مشابه دی متیل فومارات است؛ اما، عوارض گوارشی کمتری دارد. دانشمندان باور دارند که این داروها در درمان ام‌ اس پیشرونده ثانویه موثر هستند و با کاهش التهاب، آسیب به مغز و نخاع همراه هستند، اگرچه مکانیسم دقیق اثر آن‌ها به درستی شناخته نشده است.
• قرص سیپونیمود، به صورت خوراکی مصرف می‌شود و مکانیسم اثر مشابهی با فینگولیمود دارد و توسط FDA برای درمان MS پیشرونده ثانویه تایید شده است.
• کارآزمایی‌های بالینی نشان داده‌اند که کلادریبین، دیروکسیمل فومارات و دی‌متیل فومارات تعداد عودهای ام اس را کاهش می‌دهند، پیشرفت ناتوانی جسمی را به تاخیر می‌اندازند و منجر به کاهش رشد ضایعات مغزی می‌شوند.

درمان مکمل و جایگزین

بسیاری از افراد مبتلا به ام اس از رویکردهای مکمل یا جایگزین مانند طب سوزنی، رایحه درمانی، طب آیورودا، انرژی درمانی، یوگا،تای چی، مکمل‌های گیاهی و بیوفیدبک بهره می‌برند. به دلیل خطر تداخل بین درمان‌های جایگزین و متعارف، افراد مبتلا به ام اس باید تمام درمان‌هایی را که به کار می‌گیرند، به ویژه در مورد مصرف مکمل‌های گیاهی، با پزشک خود در میان بگذارند. مکمل‌های گیاهی دارای ترکیبات فعال بیولوژیکی هستند که می‌تواند به تنهایی اثرات مضری داشته باشد و یا با سایر داروها تداخل مضر ایجاد کند.

آیا ام اس درمان قطعی دارد ؟

بیماری ام اس  تاکنون درمان قطعی ندارد، اما خوشبختانه پیشرفت‌ های چشمگیر در علم نورولوژی و داروسازی باعث شده مسیر کنترل و مدیریت آن بسیار مؤثرتر از گذشته باشد. ام اس یک بیماری مزمن و خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غلاف میلین اطراف رشته‌ های عصبی حمله می‌کند. هدف اصلی درمان در بیماران ام اس، جلوگیری از آسیب بیشتر به اعصاب، کاهش دفعات عود بیماری، و حفظ عملکرد طبیعی بدن است.
داروهای موجود، از جمله دارو های تعدیل‌ کننده سیستم ایمنی (مثل اینترفرون‌ها، فینگولیمود، ناتالیزوماب و اوکرلیزوماب)، توانسته‌ اند روند تخریب میلین را به‌طور قابل توجهی کند کنند و در بسیاری از بیماران، علائم را تا حد زیادی کاهش دهند. علاوه بر این، درمان‌ های جدیدتر با مکانیسم‌ های بیولوژیک و سلولی، مانند درمان با سلول‌های بنیادی در حال بررسی و در برخی موارد با موفقیت نسبی انجام شده‌اند. این روش‌ها هنوز در مراحل تحقیقاتی هستند، اما امیدهای تازه‌ای برای آینده ایجاد کرده‌اند.
نکته‌ی مهم این است که ام اس با تشخیص زودهنگام و درمان منظم قابل کنترل است؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از بیماران می‌توانند زندگی کاملاً فعال، شغلی و خانوادگی طبیعی داشته باشند. فیزیوتراپی، توانبخشی، تغذیه سالم و حمایت روانی از ارکان مهم مدیریت بیماری هستند.
در کلینیک مغز و اعصاب طبیب، درمان ام اس با بهره‌گیری از جدیدترین داروها، ارزیابی‌های دقیق MRI، و برنامه‌های توانبخشی تخصصی انجام می‌شود تا هر بیمار مسیر درمانی متناسب با نوع بیماری خود را طی کند. گرچه هنوز درمان قطعی برای ام اس یافت نشده، اما با پیشرفت علم، آینده‌ی بیماران روشن‌تر از همیشه است.

انتخاب برنامه درمانی

متخصص مغز و اعصاب، برنامه درمانی را بر اساس موارد زیر تعیین می‌کند:

• سن، سلامت کلی و سلامت گذشته فرد
• شدت بیماری
• سنجش توانایی مصرف برخی داروها و تحمل انتخاب برنامه درمانی
• میزان انتظار پزشک از وضعیت و طول مدت درگیری بیمار
• ترجیحات بیمار

مدیریت علائم ام اس

همانطور که گفته شد، هنوز هیچ روش درمانی مطمئنی برای ام اس وجود ندارد. اما در کنار مصرف داروها، انجام یک سری از کارها، به تغییر روند بیماری، درمان شعله‌ور شدن آن، مدیریت علائم و بهبود عملکرد و تحرک بیمار کمک می‌کند. برای مثال:

• استفاده از تجهیزاتی مانند عصا، بریس یا واکر برای حرکت آسان
• انجام فعالیت‌های توانبخشی که البته بسته به علائم و شدت بیماری متفاوت است. توانبخشی ام اس ممکن است به بیمار کمک کند تا فعالیت‌های زندگی روزمره خود را انجام دهد و مستقل باشد.
• تنظیم برنامه تمرینی مناسب جهت افزایش قدرت، استقامت، کنترل عضلات، بازگشت مهارت‌های حرکتی و ضعف یا عدم هماهنگی عضلات صورت و زبان، مدیریت بی‌اختیاری روده یا مثانه.
• تغییر نحوه چیدمان منزل جهت حفظ امنیت در حرکت
• برای رفع ضعف و اسپاسم عضلانی خفیف در ام اس، می‌توان با انجام حرکات کششی و ورزشی، عضلات را بهبود بخشید. برای مثال، استفاده از آب درمانی، یوگا یا فیزیوتراپی، بسیار مهم است. عدم تحرک بدنی می‌تواند به تشدید سفتی، ضعف، درد، خستگی و سایر علائم کمک کند.
• فعالیت بدنی روزانه با شدت خفیف تا متوسط ​​می‌تواند به طور قابل‌توجهی خستگی را کاهش دهد، اگرچه افراد باید از فعالیت بدنی بیش از حد اجتناب کنند و از قرار گرفتن در معرض شرایط آب و هوایی گرم خودداری نمایند.
• مدیریت استرس، آموزش تسکین اعصاب، عضویت در گروه پشتیبانی ام اس یا روان‌درمانی فردی ممکن است به برخی افراد مبتلا به ام اس کمک کند.
• کمر درد ناشی از ام اس یا سایر دردهای اسکلتی عضلانی ممکن است با گرما، ماساژ، اولتراسوند و فیزیوتراپی کاهش یابد.
• رفع مشکلات کنترل مثانه و یبوست در بیماران مبتلا به ام اس با رژیم غذایی پُرفیبر، ملین‌ها و نرم‌کننده‌های مدفوع، قابل درمان است.
• اختلال عملکرد جنسی مشکل دیگری در این بیماران است که می‌تواند ناشی از آسیب به اعصابی باشد که از طناب نخاعی عبور می‌کنند و با مصرف دارو قابل اصلاح هستند. همچنین، مشاوره روانشناسی می‌تواند مفید باشد.

سؤالات متداول درباره بیماری ام اس (MS)

ام اس (MS) چیست و چه اتفاقی در بدن می‌افتد؟

ام اس یک بیماری خودایمنیِ سیستم عصبی مرکزی است که در آن سیستم ایمنی به غلاف محافظ اعصاب (میلین) حمله می‌کند. نتیجه‌ی آن اختلال در انتقال پیام‌های عصبی و بروز علائمی مانند تاری دید، گزگز، ضعف و اختلال تعادل است.

شایع‌ترین علائم اولیه ام اس کدام‌اند؟

تاری یا دوبینی، درد یا کاهش بینایی ناگهانی (نوریت اپتیک)، بی‌حسی یا گزگز اندام‌ها، ضعف عضلانی، سرگیجه و خستگی شدید. هر علامت جدید یا پایدار باید توسط متخصص مغز و اعصاب ارزیابی شود.

ام اس چگونه تشخیص داده می‌شود؟ آیا MRI کافی است؟

تشخیص بر پایهٔ ترکیب MRI مغز و نخاع، معاینهٔ نورولوژیک و排除 بیماری‌های مشابه است. در برخی موارد از بررسی مایع مغزی نخاعی (CSF) و تست‌های کمکی مانند VEP استفاده می‌شود. MRI بسیار مهم است، ولی معمولاً به‌تنهایی کافی نیست.

انواع ام اس چیست و چه تفاوتی دارند؟

چهار الگوی اصلی: عودکننده-فروکش‌کننده (RRMS)، پیشروندهٔ ثانویه (SPMS)، پیشروندهٔ اولیه (PPMS) و نوع خوش‌خیم. تفاوت‌ها در الگوی عود و پیشرفت تدریجی علائم است و رویکرد درمانی بر اساس نوع تعیین می‌شود.

آیا ام اس درمان قطعی دارد؟

درمان قطعی ندارد، اما داروهای تعدیل‌کنندهٔ سیستم ایمنی و درمان‌های نوین می‌توانند دفعات عود را کم کرده، التهاب را کنترل و پیشرفت بیماری را کند کنند. با درمان منظم، بسیاری از بیماران زندگی فعال و مستقلی دارند.

درمان‌های دارویی ام اس کدام‌اند؟

اینترفرون‌ها، گلاتیرامر، فینگولیمود، ناتالیزوماب، اوکرلیزوماب و سایر داروهای خوراکی/تزریقی بسته به نوع ام اس تجویز می‌شوند. در عود حاد، معمولاً کورتون با دوز بالا برای کاهش التهاب استفاده می‌شود.

آیا ورزش و رژیم غذایی روی ام اس اثر دارد؟

بله. فعالیت‌های منظم مانند پیاده‌روی، یوگا و شنا به تعادل و خستگی کمک می‌کنند. رژیم سرشار از سبزیجات، ماهی، غلات کامل و چربی‌های مفید، همراه با دریافت کافی ویتامین D و امگا-۳ توصیه می‌شود. از سیگار و غذاهای فراوری‌شده پرهیز کنید.

بارداری در بیماران ام اس ممکن است؟

در اغلب موارد بله. بسیاری از زنان مبتلا به ام اس بارداری سالمی دارند. لازم است داروها و زمان‌بندی بارداری با نورولوژیست هماهنگ شود و مراقبت‌ها نزدیک‌تر انجام گیرد.

چه چیزهایی می‌تواند باعث عود علائم شود؟

عفونت‌ها، استرس شدید، کم‌خوابی، گرمای زیاد و قطع خودسرانه داروها. پایبندی به درمان، مدیریت استرس و خواب کافی از عوامل کلیدی پیشگیری از عود است.

چه زمانی باید به کلینیک مراجعه کنم؟

در صورت بروز علائم جدید یا تشدید علائم قبلی بیش از ۲۴–۴۸ ساعت، یا هر نگرانی دربارهٔ عود. برای ارزیابی تخصصی و برنامهٔ درمان شخصی‌سازی‌شده با02122388301 تماس بگیرید یا از فرم نوبت‌دهی آنلاین استفاده کنید.